در محرّم سال چهاردهم هجری قمری، جنگ قادسیّه با پیروزی مسلمانان به پایان رسید. پایان این جنگ، شکستِ ایران در سرزمین عراق را مسلّم ساخت(تاریخ تحلیلی اسلام، ص 105، دکتر سید جعفر شهیدی، چاپ دوم/تاریخ طبری، ج دوم از هشت مجلّدیها، ص 657 به بعد/اسلام در ایران، پطرو شفسکی، ص 40. ). سپهبد رستم کشته شد و یَزدگِرد سوم از تیسفون فرار کرد و چیزی نگذشت که تیسفون پایتخت زمستانی ساسانیان به دست مسلمانان فتح شد و به این ترتیب سراسر عراق به دست مسلمانان افتاد. در سال بیست و چهارم هجرت همدان، قم، کاشان و اصفهان فتح شد. یزدگرد سوم به استخر فارس گریخت. پس از مدتی استخر هم فتح شد و یزدگرد سوم به کرمان گریخت، از کرمان به سیستان فرار کرد و از سیستان به خراسان فرار کرد. مسلمانان در سال سی و یکم هجری قمری، خراسان را هم فتح کردند و یزگرد سوم به مَروْ فرار کرد. یزدگِرد سوم به آسیابی پناه برد، آسیابان به طمع جواهراتِ پادشاه، او را در خواب کشت و جسدش را به رود انداخت. به این ترتیب در سال 31(سی و یکم) هجرت، شاهنشاهی ساسانی به دست مسلمانان سقوط کرد و جز برخی نواحی، همهی ایران فتح شد(اسلام در ایران، ص 40 به بعد/تاریخ طبری، ج 3، ص 244 به بعد. ). همان طوری که ملاحظه میکنید، ایران به سرعت فتح شد و نیروهای نظامی ایران در همهی جبههها شکست خوردند و نتوانستند در برابر مسلمانان مقاومت کنند و لکن مسلمان شدن ایرانیان به تدریج صورت گرفت و چنین نیست که هر منطقهای که فتح میشد، اسلام را بپذیرند. اکثر مردم ایران در دورهی استقلال سیاسی ایران اسلام را پذیرفتند. استقلال سیاسی ایران از اول قرن سوّم هجری قمری شروع شد و تا قرن سوّم، بسیاری از مردم ایران به آئینهای قدیم خود پایبند بودند. مانند آئین زرتشتی، مسیحی، صائبی و بودائی. مردم شمال ایران تا سیصد سال پس از هجرت، دین اسلام را نشناخته بودند. مردم کرمان در تمام مدّت خلافت امویان زرتشتی بودند(خدمات متقابل اسلام و ایران، ص 83 به بعد، چاپ جامعه مدرسین، 1362. ). ایرانیان هنگامی به فکر استقلال سیاسی خود افتادند که از اسلامی بودن حکومتهای عربی نابود شدند و وقتی هم به فکر استقلال سیاسی افتادند، نه تنها از اسلام دست نکشیدند، بلکه بیش از پیش به فکر پذیرش اسلام افتادند و برای همین هم، همهشان مسلمان شدند و هر چه ایرانیان به استقلال سیاسی خود نزدیکتر میشدند، به معارف اسلامی هم علاقهمندتر میگشتند(همان. ). در مقدمهی کتاب «احادیث مثنوی» نوشتهی بدیعالزمان فروزانفر آمده است: از اواخر قرن چهارم که فرهنگ اسلامی، انتشار تمام یافت و دین اسلام بر سایر ادیان غالب آمد و مقاومت رزتشتیان در همه بلاد شکست خورد و فرهنگ ایران به صبغهی اسلامی جلوهگری آغاز نهاد، توجه شعراء به الفاظ عربی فزونی گرفت(همان. ). بر این اساس میتوان گفت که ایرانیان به تدریج اسلام را پذیرفتند و در قرن سوم هجری، بیشترشان مسلمان شدند و فرهنگ اسلام در اواخر قرن چهارم، همه جای ایران را فرا گرفت.